Niet bestendigen, maar behendigen


“Er gaat nu langzaamaan tempo in komen”

Mijn eerste vraag is: hóe typeer je jezelf, want ik kan moeiteloos acht etiketten bedenken die op Nico van Meeteren van toepassing zijn. Spin in het web. Hoogleraar. Onderzoeker. Regisseur. Bestuurder. Inspirator. Stimulator. Manager. “Prettig gestoord”, zegt hij grappend, om zich onmiddellijk te verbeteren: “Ik heb een ideaal, om gezondheid nóg beter te maken. Daaraan leidinggeven is lol maken met een heel team.” Prof. dr. Nico van Meeteren is algemeen directeur van het Bureau van de Topsector Life Sciences & Health, een functie waarin hij met velen invloed uitoefent op alle inspanningen om de gezondheid, het meedoen en vooral ook het ‘ertoe doen’ van de mensen in Nederland te verbeteren.

Nico van Meeteren schetst een vergezicht: “Je hebt 40 à 50 jaar nodig om een samenleving om te bouwen, daarna volgen zo’n 60 jaar stabiliteit en succes. Om succesvol te blijven, zijn dan weer nieuwe veranderingen, transities nodig. Het tempo van transities neemt na zo’n periode toe. Een oorlog kan een omslagpunt zijn. Of wat we nu meemaken, een pandemie. We zijn al 150 jaar extreem succesvol met gezondheid. Sinds de opkomst van de sociale geneeskunde hebben we zo’n 40 jaar levensverwachting erbij. De kindersterfte is substantieel afgenomen. We hebben enorme welvaart gecreëerd. Je ziet dat het succesvol systeem zich nu probeert in stand te houden met héél veel wet- en regelgeving, van hoog tot laag, maar daar slagen we niet in. De roep om veranderingen sluimert al 30 jaar: wat goed is kan altijd weer beter.” Gaan die veranderingen snel genoeg? Of is dat geen valide vraag? “Dat is een hele goede vraag. We zien dat we nu langzaamaan op tempo geraken, met de veranderingen. We zien dat veranderingen nodig zijn om het enorme succes te continueren en vergroten.”

Botsing van systemen

“De ouderen van nu zijn héél actief. Ze zijn uiterst waardevol, voor henzelf en hun directe omgeving”, zegt Nico. “Zij zorgen voor verbondenheid en brengen veiligheid in de buurten. Ze richten coöperaties op en starten burgerinitiatieven. Er zijn 1,2 miljoen mensen als zorgprofessional werkzaam in ons formeel systeem, en 3,3 miljoen ouderen in een informeel systeem van onder andere gezondheidsinitiatieven. In 2040 zijn dat er een kleine 5 miljoen. Die leeftijdsgroep, waar ik straks ook bij behoor, wordt niet voor niets “het geschenk voor de samenleving” genoemd door de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Een geschenk dat de samenleving zichzelf heeft gegeven. Die samenleving is van jong tot oud aan het ontdekken wat ouderen kunnen, willen, waar zij zich zoal voor inzetten: oud is nieuw! Dat botst en schuurt soms, maar komt meer en meer tot succes. Het is belangrijk dat het professionele/formele en informele systeem met elkaar gaan versmelten. In gemeenten, wijken en buurten samenwerken met technologie als intermediair.”

“Gedragsverandering begint in de spiegel”

Niet mopperen

Wie moppert op mensen met een ongezonde levensstijl en om zelfmanagement roept krijgt het met Nico aan de stok. “Groeperingen in de samenleving die integreren en zich ook bij tijd en wijle afzetten tegen elkaar zijn van alle tijden. Kritiek op leefstijlen is té gemakkelijk en veelal onterecht. We moeten met elkaar een goede leefomgeving creëren. We hebben nu een omgeving die, netjes gezegd, suboptimaal is. Kijk waar we onze kinderen aan blootstellen. Alleen al het feit dat we stoelen in een klas hebben … maakt dat kinderen gaan zitten leren en leren zitten. Terwijl we weten dat zitten het nieuwe roken is. En dát in een wereld die sociaal, fysiek en mentaal enorm dynamisch is geworden, voeden wij kinderen gemiddeld twaalf tot zeventien jaar op om zittend allerlei cognitieve prestaties te leveren, in een lokaal, met één meneer of mevrouw ervoor... dat is een klassiek onderwijsmodel dat ons enorm succes heeft geleverd. Maar de wereld die we nu aan het inrichten zijn, vergt veel meer dynamiek. Onderwijs moet weer als voorheen dé motor van ontwikkeling worden. Het verdient complimenten hoe dat in het verleden gebeurde. Het onderwijs moet die rol weer oppakken. Om een succesvol vervolg te geven aan onze welvaart zijn op meerdere terreinen transities nodig, op gebied van klimaat, energie, duurzaamheid, landbouw, voedsel, water en veiligheid. Maar ook gezondheid en zorg. Niet voor niks heeft deze regering juist deze thema’s gebombardeerd tot thema’s die transitie behoeven. Daar is jaarlijks 5 miljard euro voor uitgetrokken, er komt bovendien een groeifonds met 20 miljard euro. Het besef is groot dat verandering nodig is; juist vanwege het recente succes, ook en vooral op gebied van gezondheid en zorg.”

In de spiegel kijken

“De grootste gezondheidswinst valt te behalen met kwetsbare burgers, groepen met weinig opleiding, vaardigheden of inkomen. Maatwerk en aandacht is nodig voor wijken met een lage sociaaleconomische status. Het is gek wat wij in dit welvarende land toestaan dat de levensverwachting zes tot zeven jaar minder is voor mensen die in zo’n wijk geboren raken. Wij roepen te veel “die bewoner moet zijn verantwoordelijkheid nemen” en “die bewoner moet zijn gedrag veranderen”, maar de enigen die echt gedragsverandering moeten gaan vertonen, die kijk ik elke morgen aan in de spiegel. De hoogopgeleiden, vooral ook ik, moeten gaan beseffen dat gedragsverandering in de samenleving begint in de spiegel. In tijden van transitie moet je niets bestendigen, maar behendigen, er zit een wereld van verschil tussen die twee termen. Gezondheid is van zo veel omgevingsfactoren afhankelijk! Gezondheid is hét middel dat mensen in staat stelt om ertoe te doen, mee te kunnen doen in de samenleving. Met die bril op kijken naar gezondheidsverschillen moet ons gedrag veranderen. Dat kijken mag niet langer op afstand. Het is een misvatting dat je out of the box moet denken en handelen om dit probleem op te lossen. Welnee, je moet ín the box gaan: nabij.”

Plus vijf, min dertig: vitale burgers in een gezonde economie

“Plus vijf, min dertig”, roep ik overal waar ik mag uitleggen wat ik doe, zegt Nico van Meeteren. “We willen dat Nederlanders in 2040 vijf jaar langer in goede gezondheid leven. De gezondheidsverschillen tussen de laagste en hoogste sociaaleconomische groepen moeten met 30% afnemen. Het is een gegeven dat iemand die in armoede leeft, zes tot zeven jaar korter leeft, dan iemand met een hogere sociaaleconomische status. Eigenlijk is het raar dat het 8-uurjournaal dat sinds een half jaar dagelijks met COVID-19 opent daar niet al decennia iedere dag mee opent.”

De Nederlandse Life Sciences & Health (LSH) sector is een van de tien topsectoren in Nederland. De topsectoren zijn door het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat aangewezen om substantieel bij te dragen aan mondiale maatschappelijke uitdagingen. www.health-holland.com is de merknaam en het communicatiekanaal van Topsector LSH. Auteur: Peter van den Besselaar